2-2-4- شاخصهای متداول در بازار سرمایه آمریکا16
2-2-5- شاخص قیمت در بازار سرمایه ایران16
2-2-5-1- ویژگی های تپیکس17
2-2-5-2- نحوه محاسبه تپیکس18
2-3- مروری بر ادبیات موضوع20
2-4- مکانیسم انتقال23
2-4-1- کانال انتقال23
2-4-2- واگیری بحران24
2-5- نتیجه‌گیری26
فصل 3: روش تحقیق27
3-1- مقدمه28
3-2- متغیرهای تحقیق29
3-3- روش گردآوری داده ها29
3-4- روش تحقیق29
3-5- مبانی نظری الگوی خودرگرسیون برداری30
3-5-1- تعیین وقفه‌های بهینه الگو31
3-6- آزمون‌های همجمعی32
3-6-1- مفهوم اقتصادی همجمعی32
3-6-2- مفهوم آماری همجمعی32
3-6-3- تعیین تعداد بردارهای همجمعی33
3-6-4- روش یوهانسن-‌ جوسیلیوس33
فصل 4: نتایج و تفسیر آنها35

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-1- مقدمه36
4-2- تجزیه و تحلیل مقدماتی38
4-2-1- آزمون ریشه واحد38
4-2-2- آزمون هم انباشتگی39
4-3- بررسی ارتباط بازارهای سهام42
4-4- روش ابتکاری تعیین زمان وقفه42
4-5- تجزیه و تحلیل اثر بحران47
4-5-1- دوره پیش از بحران47
4-5-2- دوره پس از بحران49
فصل 5: جمع‌بندی و پیشنهادها53
5-1- مقدمه54
5-2- توضیح وقفه ساختاری55
5-3- نوآوری در تحلیل نموداری55
5-4- پیشنهادات56
مراجع57
فهرست اشکال
شکل (4-1) روند تغییرات شاخص های بورس های جهانی در یک دوره 5 ساله منتهی به اکتبر 201037
شکل (4-2) بررسی رابطه بین دو شاخص داوجونز و اس اند پی 50037
شکل (4-3) نمودار هفتگی روند 5 ساله شاخص TEPIX و شاخص DJI منتهی به اکتبر 201038
شکل (4-4) نمودار مقادیر P-Value برای 7 مرحله وقفه44
شکل (4-5) نمودار مقادیر R Square برای 7 مرحله وقفه44
شکل (4-6) نمودار شاخص های DJI و TEPIX در کل طول دوره مورد بررسی46
شکل (4-7) نمودار کشویی شاخص های DJI و TEPIX با وقفه 4 هفته در کل دوره46
شکل (4-8) نمودار شاخص های DJI و TEPIX در دوره پیش از بحران48
شکل (4-9) نمودار شاخص های DJI و TEPIX در دوره پیش از بحران با وقفه 4 هفته ای49
شکل (4-10) نمودار شاخص های DJI و TEPIX پس از بحران51
شکل (4-11) نمودار شاخص های DJI و TEPIX پس از بحران با وقفه 4 هفته ای51
فهرست جداول
جدول (4-1) آزمون دیکی-فولر تعمیم یافته39
جدول (4-2) آزمون رتبه همگرایی غیر مقید (آزمون اثر)41
جدول (4-3) نتایج رگرسیون خطی از تفاضل اول دو شاخص TEPIX و DJI42
جدول (4-4) نتایج رگرسیون خطی 7 مرحله ای از تفاضل اول دو شاخص TEPIX و DJI43
جدول (4-5) ماتریس ضرایب همبستگی TEPIX و DJI برای 6 هفته وقفه44
جدول (4-6) نتایج مدل VAR بر روی تفاضل اول شاخص های TEPIX و DJI47
جدول (4-7) نتایج رگرسیون خطی از تفاضل اول TEPIX و DJI با وقفه 4 هفته ای پس از بحران50
کلیات تحقیق
مقدمه
در دهه های اخیر با پیشرفت هایی که در زمینه‏ مخابرات و انتقال اطلاعات صورت گرفته وابستگی متقابل بازارهای مالی در دنیا افزایش یافته است. سرمایه ها و منابع مالی به سرعت در جهت کسب منفعت بین بازارها منتقل می شوند و این عامل سبب گشته که بازارهای مالی رفتار مشابهی را تجربه نمایند. بازار اعم از آنکه‏ بازار اوراق قرضه، سهام و اسناد بازرگانی باشد یا بازار ارز، پول، طلا و کالا، بازاری بین المللی شده‏ است و معاملات آن نه تنها در تمام 24 ساعت‏ شبانه‏ روز بی‏وقفه ادامه یافته، بلکه با زمینه بروز آشفتگی در سیستم پولی و مالی بین المللی، بر عملکرد بورسهای سهام اثر می‏گذارد. اگر چه اقتصاد ایران تحت نظارت دولت با اعمال قوانین، سیاست ها و رویه های خاص و در شرایط تحریم بین المللی اداره می شود اما این سوال در ذهن بسیاری از فعالان اقتصادی و مالی همواره مطرح بوده است که آیا عملکرد اقتصاد ایران به تنهایی و مستقل از تحولات جهانی می باشد و آیا رابطه معنی داری در تعامل اقتصاد ایران با جامعه جهانی وجود دارد؟ در این تحقیق سعی شده است که ضمن ارائه تصویری از آنچه بحران در اقتصاد و در بازارهای مالی نامیده می شود به بررسی نحوه تاثیر پذیری بورس اوراق بهادار تهران که به عنوان شاخصی از عملکرد اقتصاد ایران می باشد بپردازیم. داده های مربوط به شاخص میانگین صنعتی داوجونز12 در بورس اوراق بهادار نیویورک و شاخص قیمت13 بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار گرفته و در دو دوره قبل و بعد از بحران مالی سال 200814 با استفاده از آزمون های رگرسیون15 میزان همبستگی این دو بازار در دوره بحران محاسبه شده است و در نهایت مدل مکانیسم انتقال16 بحران ارائه شده و مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.17
مسأله اصلی تحقیق
در این تحقیق بر آنیم تا با بررسی مکانیسم انتقال بحران مالی جهانی سال 2008 به عنوان آخرین رویداد مهم بازارهای مالی جهان از محل پیدایش آن در اقتصاد امریکا به اقتصاد ایران، تصویری از عمکرد بورس اوراق بهادار تهران در دوره بحران ارائه نماییم.
تعریف و تاریخچه ی موضوع
بحران مالی سال 2008 آمریکا، که به عنوان یکی از بزرگترین بحرانهای ایجاد شده در اقتصاد این کشور بعد از بحران دهه 1930 است، را دیگر نمی توان بحران اقتصاد آمریکا نامید. برخی تحلیلگران این بحران را به سونامی عظیمی تشبیه کرده اند که از آمریکا شروع شده و رفته رفته با گسترش دامنه خود به کشورهای اروپایی و سپس سایر نقاط دنیا سرایت کرده است و در این میان، حتی اقتصاد کشورهای کوچک را نیز بی نصیب نگذاشته است و مهم تر آن که هنوز نشان هایی از کنترل و تثبیت شرایط دیده نمی شود. هر روزه شاهد بودیم که موسسه ای مالی اعلام ورشکستگی کرده یا توسط دولت یا موسسه رقیب خریداری شده است. شاخص های قیمت در بورس های بزرگ و کوچک دنیا با کاهش قابل توجه روبرو شده اند، قدرت وام دهی و به عبارت دیگر نقدینگی در اختیار موسسات مالی، به مرزهای خطرناکی رسیده است و فراتر از آن بحران به بخش واقعی اقتصاد جهانی سرایت کرده است که شاهد آن کاهش رشد اقتصادی و افزایش نرخ بیکاری در دنیا است.
بدون شک ایران نیز در معرض آسیب های این سونامی قرار داشت. هرچند به دلیل عدم ارتباط بازار مالی ایران و درآمیختگی اندک آن با بازار جهانی، اثرات مستقیم و فوری این بحران در بخش پولی و مالی کشور، همانند کشورهای اروپایی و آسیای شرقی قابل توجه نبود، اما اثرات غیر مستقیم و بلند مدت بحران در بازارهای مالی و همچنین بخش واقعی اقتصاد، اندک اندک پدیدار گشت و چنین می نمود که با توجه به وابستگی اقتصاد ایران به درآمدهای صادراتی، بحران تاثیر معنی داری بر متغیرهای کلان داشته باشد و تحقق اهداف و برنامه های تعیین شده را با چالش جدی روبرو کند. همچنین پیامدهای بحران از طریق تاثیرگذاری بر فضای کسب و کار، محدود کردن منابع مالی در اختیار و همچنین حاشیه سود شرکت های پذیرفته شده به بازار سرمایه و به طور مشخص به بورس اوراق بهادار تهران کشیده شود و به متضرر کردن سهامداران منجر شود. از این رو ضروری است با شناسایی دقیق مکانیسم انتقال بحران بر اقتصاد ایران که در این تحقیق به طور خاص بر بورس تهران به عنوان نمایه ای از کل اقتصاد ایران انجام شده به درکی از اجرای اقدامات سریع و موثر برای مقابله با پیامدهای منفی بحران و همچنین استفاده از فرصت های ایجاد شده دست یابیم.
اهمیت موضوع
شاخص های بازار های مالی و سرمایه در دنیا به عنوان سریعترین دماسنج های اقتصادی عمل کرده و همواره با تغییر شرایط اقتصادی رونق و رکود به سرعت واکنش نشان می دهند. بحران های فراگیر اقتصادی با افت شاخص ها همراه بوده و با افزایش وابستگی متقابل بازارها به کل جهان سرایت می نماید. لذا دریافت این موضوع که بورس تهران با قوانین و ضوابط موجود در دهکده جهانی چگونه عمل می کند بسیار ضروری بوده و مورد علاقه سرمایه گذاران داخلی و خارجی می باشد. بدیهی است بروز بحران های مالی در جهان اجتناب ناپذیر است اما آگاهی از میزان تاثیر پذیری آن می تواند به ارائه راه کارهای مناسبی در مواجهه با بحران منجر شود.
فرضیه تحقیق
فرض اساسی در این تحقیق وجود رابطه ای معنی دار بین شاخص قیمت بورس اوراق بهادار تهران و شاخص داوجونز قبل و بعد از بحران مالی جهانی سال 2008 است. بنابراین دو سوال اصلی که در این تحقیق به آن پاسخ داده شده است به همبستگی این دو شاخص مربوط بوده و به شرح ذیل می باشد:
آیا بورس اوراق بهادار تهران در شرایط عادی و در شرایط رونق اقتصادی جهانی تا قبل از بحران از بورس های جهانی تبعیت کرده است؟
آیا بورس اوراق بهادار تهران از بحران جهانی 2008 تاثیر پذیرفته است؟
روش تحقیق
روش استفاده شده در این تحقیق بر اساس بررسی آماری داده های مربوط به یک دوره پنج ساله از دو شاخص داوجونز DJI و شاخص قیمت TEPIX در دو بازار مالی اوراق بهادار نیویورک و اوراق بهادار تهران می باشد. داده ها از پایگاه اطلاعاتی دو بازار استخراج شده و به دلیل عدم تطابق روزهای معاملاتی دو بازار به صورت هفتگی مورد مقایسه قرار گرفته اند و در تحلیل داده ها و نتایج آماری تحقیق از روشی ابتکاری جهت یافتن الگوی انتقال بحران استفاده شده است که ما آن را روندکشویی18 نامیده ایم.
مراحل تحقیق
جهت انجام تحقیق مراحل زیر برای پاسخ به فرضیات مطرح شده به شرح ذیل طی گردید:
بررسی ادبیات بحران و پیشینه تحقیق
بررسی ضرورت تحقیق در شناخت تاثیر بحران بر بورس تهران
انتخاب بازارهای مورد بررسی و شاخص های مربوطه
انتخاب دوره مورد بررسی با توجه به زمان وقوع بحران و داده های موجود
جمع آوری داده ها
بررسی روش های آماری موجود برای آزمون داده ها
انجام آزمون های آماری با استفاده از نرم افزار EViews
بررسی نتایج و کشف مکانیسم
تجزیه و تحلیل مدل
جمع بندی نتایج و ارائه مقاله
مجلد سازی و آماده سازی جهت ارائه علمی
نوآوری های تحقیق
آنچه در تحقیقات گذشته داخلی در وقوع بحران های مالی تا کنون به آن پرداخته نشده است بررسی مکانیسم پذیرش یک بحران در سطح بین المللی به اقتصاد داخلی است. این واقعیت که وقوع بحران اجتناب ناپذیر بوده و اثرات آن خواه نا خواه بر اقتصاد داخلی سایه خواهد افکند تاکنون به صورت کیفی بیان شده و در تحقیقات گذشته به صورت کمی به آن پرداخته نشده است. این تحقیق با بررسی کمی داده ها و یافتن مکانیسم تاثیر گذاری بحران تصویری از میزان تاخیر و میزان همبستگی در آشفتگی مالی اخیر ارائه نموده است که می تواند راهنمای سرمایه گذاران، فعالان و سیاست گذاران این بخش گردد. در واقع با فرض های اساسی که در نظر گرفته شده سعی شده است که مدلی از مکانیسم ورود بحران به بورس تهران ارائه گردد.
ساختار پایان نامه
این تحقیق از پنج فصل تشکیل شده است. در فصل اول به کلیات و شرحی از مساله تحقیق پرداخته شده است. هدف و ضرورت تحقیق مورد اشاره قرار گرفته و لزوم توجه به موضوع برای استفاده کنندگان ذکر گردیده است. فصل دوم به ادبیات بحران اخیر و نحوه شکل گیری آن پرداخته شده است و توضیحاتی در خصوص بازار بورس و شاخص های آن ارائه گردیده است. در فصل سوم روش تحقیق علمی مورد استفاده اقتصاد سنجی توضیح داده شده و در فصل چهارم نتایج داده های گرداوری شده پس از انجام آزمون های مورد نیاز ارائه شده است. در فصل آخر نیز نتایج مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و پیشنهاداتی برای ادامه تحقیق آتی درباره موضوع بیان شده است.
مروری بر منابع
مقدمه
در دهه های گذشته پیچیدگی نظام اقتصاد جهانی و در هم تنیدگی نظام های مالی، بانکی، سرمایه، سهام و تجارت بیشتر شده است که یکی از نمادهای اصلی آن جهانی شدن اقتصاد می باشد. یکی از ویژگی های توسعه جوامع بشری طی ده های متمادی ابعاد کاملاً به هم مرتبط اقتصاد مالی و پولی بین المللی است. این وضعیت در هم تنیده به سرعت در حال تبدیل شدن به وضعیتی است که از آن تحت عنوان فرآیند جهانی شدن شبکی ای نام برده می شود. سازمان تجارت جهانی19 و قبل از آن گات20، نظام بانکداری جهانی و نهادهای دخیل چون صندوق بین المللی پول21 و بانک جهانی22 نیز از مشخصه جهانی شدن شبکه ای برخوردار بوده اند. اساس و بنیان جهانی شدن شبکه ای نظام مالی و پولی وابستگی متقابل23 است. جهانی شدن شبکه نظام پولی و مالی بین المللی ، به همراه وابستگی متقابل آن، حکایت از فرایند وسیع عمیق و پیچیده ای از تحولات پویا و در حال گذار اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سطوح ملی و جهانی دارد. در چنین شرایط جهانی همه کشورها به تناسب پیوندهای تجاری، مالی و اقتصادی بین المللی از این بحران متأثر می شوند. دو دسته از کشورها بیشترین آسیب را از این بحران متحمل شده اند. دسته اول کشورهای درحال رشد که ازحلقه های ضعیف زنجیره به هم وابستگی متقابل می باشند و استراتژی توسعه در بسترجهانی شدن را انتخاب کرده اند در معرض آسیب جدی قرار گرفته اند و دسته دوم کشورهایی که سیاست یکپارچه و همگرایی اقتصادی بین الملل گرایی را برگزیده اند و بی شک با خیل عظیم تبادلات تکنولوژی، سرمایه، کالا، خدمات و غیره روبرو بوده اند و در نتیجه با دریافت بیشترین امواج بحران نظام مالی و پولی نیز مواجه اند.
ایون و شیم24 در تحقیقی بر روی بازار سهام آمریکا اذعان داشتند که این بازار بیشترین تاثیر را بر روی بازار سهام سایر کشور ها تا کنون داشته است به طوری که موقعیت آمریکا را در اقتصاد جهانی غالب می سازد. این موضوع کشور آمریکا را احتمالا بیشترین تولید کننده اخبار تاثیر گذار در بازارهای مالی جهان می نماید [1]. لذا با در نظر گرفتن منشاء پیدایش بحران مالی جهانی سال 2008 و صرفه نظر از مسائل سیاسی میان کشورها در این تحقیق بر آنیم تا تصویری از میزان وابستگی متقابل اقتصاد ایران و تحولات اقتصاد بین الملل از طریق بررسی دو شاخص از بورس اوراق بهادار نیویورک با عنوان داوجونز و شاخص بورس اوراق بهادار تهران با نام تپیکس ارائه نماییم.
تعاریف، اصول و مبانی نظری
از آنجایی که قیمت سهام با تغییرات انتظارات سهامداران از وضعیت اقتصادی شرکتها در حال نوسان میباشد و این نوسان قیمتها روی شاخص بازار تاثیر میگذارد، لذا میتوان شاخص بازار را به عنوان نماگر وضعیت و عملکرد آتی اقتصاد در سطح ملی دانست. لذا در این تحقیق مکانیسم تاثیر پذیری بورس اوراق بهادار تهران از بحران جهانی را توسط شاخص های بورس دو کشور آمریکا و ایران سنجیده ایم که در این قسمت به مبانی نظری شاخص های مورد استفاده می پردازیم.
کلیات رویکردهای اصلی در طراحی شاخص
مساله ایجاد و استفاده از شاخص در قرن حاضر جذابیت قابل توجهی داشته است. علل ایجاد شاخصها معمولا بسته به متغیر تحت بررسی، مختلف بوده به عنوان مثال رویکرد ایجاد شاخصقیمت مصرفکننده متفاوت از رویکرد ایجاد شاخص تولید ناخالص داخلی میباشد. چنانچه شاخص در طول زمان بررسی شود تحت عنوان مقایسه فضایی یا بعدی25 شناخته میشوند و چنانچه به طور عرضی مقایسه شوند (مثلا در کشورها یا نواحی خاص جغرافیایی)، مقایسه فاصلهای26 نامیده میشود. امروزه فرمولهای پیشنهادی لاسپیرز27 (1871) و پاشه28 (1874) کماکان از رایجترین شاخصهای مورد استفاده میباشند. فیشر29 در سال 1992 رویکرد آزمون شاخصها را معرفی نمود که در آن با بیان مجموعهای از خواص، نسبت به انتخاب یا استخراج یک فرمول مناسب با استفاده از تحلیل تابعی ریاضی اقدام گردید. فریش30 در سال 1936 بین دو رویکرد اصلی ذرهای31 و تابعی در طراحی شاخصها تفکیک قائل شد. در رویکرد ذرهای فرض میشود که مقادیر و قیمتهای مشاهده شده اقلام مستقلی هستند و شاخصهای قیمت و مقدار به عنوان تابعی از اطلاعات قیمت مقدار تعریف میشوند. رویکرد ذرهای رویکردی کلی است که شامل رویکردهای تصادفی32 و آزمون33 است که مقادیر و قیمتها را به عنوان اقلام مستقل در نظر میگیرند. در رویکرد ذرهای برای ایجاد شاخص فرض میشود که تمامی متغیرها اقلام مستقلی هستند. رویکرد ذرهای را میتوان به عنوان چارچوبی کلی در نظر گرفت که شامل رویکرد آزمون و رویکرد تصادفی میباشد. لازم به ذکر است که ولر34 (1983) و دی ورت35 (1992) با تعمیم رویکرد آزمون و بسط و توسعه آن نقش اساسی در توسعه رویکرد اصل موضوعی36 از خود بجای گذاشتند.
بر طبق رویکرد اصل موضوعی، مجموعهای از خواص به شکل قضایا بیان میشود. سپس این قضایا به منظور یافتن فرمول مناسب برای مقایسه به کار میروند. از طرف دیگر نظریات اقتصادی نشان داده است که یکسری روابط تابعی میان متغیرهای مختلف اقتصادی وجود دارد. بنابراین شاخصها میباید درقالب چنان چارچوب هایی محاسبه و در نظر گرفته شوند. این ایده منجر به رویکرد تابعی در طراحی شاخصها گردید. رویکرد تابعی وجود روابط درونی را برای تعریف شاخصهای مختلف به منظور محاسبه تغییرات در ستادهها و بهرهوری مدنظر قرار میدهد. دی ورث از بنیانگذاران رویکرد تابعی میباشد، وی ضمن تبیین خواص نظری اقتصادی بسیاری از شاخصهای رایج، ایده شاخصهای دقیق37 و عالی38 را برای توصیف خواص نظری انواع شاخصها معرفی نمود.
اما در رویکرد تصادفی به این سوال پاسخ داده میشود که عدد شاخص بدست آمده تا چه حدی معنیدار میباشد و یا به عبارت بهتر، درجه اعتبار آن چقدر است. ازآنجا که این رویکرد بیشتردر مورد جامعههای آماری بسیار بزرگ که همواره مشمول خطاهای نمونهگیری میباشند، بکار میرود، در واقع نوعی نگرش آماری به شاخصها محسوب میشود که در برگیرنده تحلیلهای ریاضی آماری بسیار پیچیدهای است [2].
مفهوم شاخص
واژه شاخص39 به معنای وسیله تشخیص است و عدد شاخص عددی است که بوسیله آن تغییرات ایجاد شده در یک پدیده را در فاصله دو زمان مختلف(یا دو مکان مختلف) بررسی میکنیم. بنابراین میتوان گفت، شاخص عددی است برای اندازهگیری و سنجش تغییرات عوامل مختلف در فواصل زمانی یا مکانی. همچنین شاخص را میتوان نماگری دانست که بیانگر روند عمومی پارمتر مورد نظر در میان گروهی از متغیرهای مورد بررسی است که تغییرات آن در مقایسه با یک سال پایه ( تاریخ مبدا) در نظر گرفته میشود. معیار مقایسه تغییر مقدار عدد شاخص در هر زمان نسبت به سال پایه، عدد مبنا است. عدد مبنا بطور معمول 100 در نظر گرفته میشود. در این صورت از تقسیم میزان شاخص در هر زمان بر عدد مزبور میتوان رشد پارامتر مورد نظر را در میان گروه متغیرهای مورد بررسی بدست آورد. البته باید توجه داشت که ارزش عددی شاخص، بار اطلاعاتی چندانی ندارد بلکه روند تغییر شاخص در یک دوره زمانی مشخص، میتواند بیانگر عملکرد آن در دوره مذکور باشد.
در واقع شاخص، مفهومی انتزاعی است که معمولا برای اندازهگیری تغییر در یک مجموعه متغیرهای مرتبط در طول زمان یا برای مقایسه سطوح کلی(عمومی) این متغیرها در بین کشورها یا نواحی مختلف بکار میرود. در اکثر رشتههای علوم، شاخصها مورد استفاده واقع میشوند، اما در علم اقتصاد جایگاه و اهمیت خاصی دارا هستند. شاخصها ابزار سودمندی در اقتصاد میباشند، زیرا حرکات یا تغییرات متغیر مورد نظر را به سادهترین و راحتترین شیوه ممکن بیان میکنند. بعنوان مثال، شاخص قیمت مصرفکننده 40، که تغییرات قیمت مجموعهای از کالاها و خدمات مصرف را نمایش میدهد، یکی از پر کاربردترین شاخصهای اقتصادی در هر کشور محسوب میشود. از دیگر شاخصهای مهم، میتوان به شاخصهای مالی (همانند شاخص داوجونز و نیکی) در بازار سهام اشاره نمود.
به بیان دیگر شاخص بازار سهام یک معیار مفید و خلاصه شدهای از انتظارات جاری در مورد آینده سهام میباشد که بعنوان میزان الحراره حساسی، آثار پدیدههای سیاسی، اقتصادی و غیره را منعکس ساخته و تغییرات ساختاری و بلند مدت در اقتصاد را منعکس مینماید. بنابراین اگر شاخصهای بازار سهام به درستی طراحی شوند، درآن صورت میتوان از آنها بعنوان معرف و نماگر پیشرو عملکرد اقتصادی کشور نام برد. امروزه اندازه و روند شاخصهای قیمت سهام یکی از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر تصمیمات سرمایهگذاران در بازارهای مالی محسوب میشود. با توجه به اینکه سرمایهگذاران با علائق و سلایق خاصی اقدام به سرمایهگذاری در بورسهای اوراق بهادار مینماید، لذا در اکثر بورسهای پیشرفته علاوه بر شاخصهای کل، شاخصهای معینی جهت نمایش رفتار بخش خاصی از بازار طراحی و محاسبه میگردند. در سطح بازارهای مالی محاسبه شاخص موارد استفاده و کاربرد زیادی دارند و در واقع شاخصها، بیان کننده بازده کل بازار یا عناصر مشخصی از بازار در یک دوره معین بوده و میتوان از شاخصها به عنوان مبنایی در جهت مقایسه عملکرد انواع پرتفوهای تشکیل شده در بازار استفاده نمود.
تعاریف شاخص
اصطلاح شاخص در ادبیات مالی، فوقالعاده زیاد بکار رفته اما ظاهرا به شیوه دقیقی تعریف نشده است. فرهنگهای لغات معمولا شاخص را بعنوان چیزی که نشان میدهد، مشخص میکند، نمودار یا نماینده است، وصف میکنند. ولی پر واضح است که اصطلاح در ادبیات مالی حاکی از معنای گستردهتری از مقداری است که با تغییرات خود، دگرگونیهای روی داده در طی زمان یا مکان را نشان میدهد، البته منظور آن دسته از دگرگونیهایی است که دامنه تغییرات آنها بگونهای است که قابلیت اندازهگیری مستقیم به خودی خود یا مشاهده مستقیم را در عمل ندارند [3]. در زیر تعاریف بعمل آمده از شاخص را جهت آشنایی بیشتر ذکر میکنیم:
شاخص یک نماینده از کمیتهای همگن متعدد است که اندازه و جهت نوسانات را بر اساس یک عدد پایه و در یک زمان معین نشان میدهد [4].
شاخص را میتوان بعنوان یک توصیف آماری معرفی کرد که خلاصهای از تغییرات نسبی را در گروه های اصلی متغیرها ارائه میدهد. به بیان دیگر از شاخص برای مقایسه سطح متوسط نمودارها و برای تعیین تغییرات نمود مرکب بر اثر تغییرات هر یک نمودهای ساده تشکیلدهنده آن (بر حسب زمان ) استفاده میشود [5].
شاخص یک معیار آماری برای نمایش تغییرات در یک متغیر یا گروهی از متغیرهای مرتبط میباشد که با توجه به زمان، محل جغرافیایی یا سایر ویژگیها طراحی میشود [6].
شاخص از نظر لغوی به معنی وسیلهای جهت تشخیص و یا تمیز بین دو پدیده از یکدیگر میباشد، اما از نظر آماری، شاخص کمیتی است که به صورت نسبت، برای مقایسه بزرگی اندازههای مختلف یک یا چند متغییر بکار میرود و تغییرات نسبی اندازه صفتی را نسبت به یکی از اندازههای همان صفت به نام پایه نشان میدهد [3].
شاخص عبارت است از وسیله اندازهگیری، مقایسه و سنجش پدیدههایی که دارای ماهیت مشخص و لاقل یک خاصیت مشخصکننده هستند. این اعداد معمولا تغییرات را در طول زمان اندازهگیری مینمایند و آنها را بصورت درصد بیان میکنند. بطور کلی اگر پدیدههای مختلف اقتصادی و اجتماعی را با هم مقایسه نمود و تغییرات ایجاد شده را بررسی کرد، باید از شاخصها بهره جست.

شاخص کمیتی است که بعنوان نماینده کمیتهای همگن متعدد بکار میرود و میتواند جهت و میزان تغییر کمیتهای مورد نظر را در طول زمان نشان دهد.
واژه شاخص به معنای نمودار، نماینده، نشاندهنده و نمایانده میباشد. از نظر کاربردی شاخص کمیتی است که نماینده چند متغیر همگن میباشد. شاخص وسیلهای برای اندازهگیری و مقایسه پدیدههایی است که دارای ماهیت و خاصیت مشخصی هستند. بنابراین بر مبنای شاخص میتوان تغییرات ایجاد شده در متغیرهای معینی را طول یک دوره بررسی نمود. حتی به معنای خاصتر، عدد شاخص عددی است نسبی که تفاوتها و از آن مهمتر، تغییرات پدیده مورد مطالعه را در یک منطقه یا در رابطه با یک مجموعه تعریف شده، در طی چندین دوره، بر مبنای کمیتی نسبی که مبدا یا پایه سنجش و مقایسه قرار داده میشود، بیان میکند [7].
شاخص کمیت عددی است که درصد تغییرات را در یک دوره زمانی و یا نسبت به دو نقطه زمانی خاص مقایسه میکند.
شاخص قیمت بعنوان یک کمیت عددی، تغییرات قیمت سهام موجود در بازار مالی را مورد سنجش قرار داده و تحولات و تغییرات بازارهای مالی را اندازهگیری و منعکس مینماید.
شاخص جهت و میزان حرکت اوراق بهادار و یا پرتفوی خاصی را نشان میدهد و در واقع بازتابی از تمایل کلی بازار اوراق بهادار است. به عبارت دیگر و به طور کلی شاخص سهام چگونگی عملکرد بازار را نشان میدهد و از طرف دیگر روند بازار را که نشان از حرکت کلی قیمت بازار سهام است اندازهگیری مینماید. بنابراین، شاخص معیار اندازهگیری و قضاوت سرمایهگذاران در مورد کل بازار سهام و یا در مورد گروه خاصی از سهام در مقابل عملکرد سهام منفرد است. به همین خاطر به عنوان معیاری سودمند شناخته شده و توسط مشارکتکنندگان بازار مورد استفاده قرار میگیرد.
لازم به ذکر است که کمیت نسبی پایه را عموما با عدد 100 نشان میدهند، زیرا افزایش یا کاهش کمیت مورد مطالعه، مانند 125 و 75 در مقایسه با 100 به سهولت فهمیده میشود. عددهای شاخص ممکن است به صورت عددهای نسبی ساده، بر مبنای 100، یا عددهای نسبی مرکبی که به صورت میانگینهای موزون، از همافزایی مقدارهای ناهمگن به دست آمده است (مانند قیمتهای نسبی یک مجموعه از چندین پدیده مورد بررسی و کار در چندین سال پیاپی)، یا به شکل نسبتهای کمیتهای میانگین بیان شده باشد.
اساسا، طراحی و محاسبه عدد شاخص کوششی است برای پدید آوردن معیار همگن برای اشیاء، ویژگیهای کیفی و کمیتهای ناهمگن. یکی از وجوه ناهمگنی فرآوردهها، وجود واحدهای قابل سنجش متفاوتی چون وزن، حجم، طول، مساحت، تعداد، مدت استفاده و مواردی از این قبیل است که برای تعیین کمیت آنها به کار میرود. اگر این فرآوردهها در معرض خرید و فروش منظم و وسیع قرار داشته باشند، همگنسازی آنها ضرورت مییابد. به بیان کلی، عداد شاخص برای مقاصد بسیار متنوعی، از جمله برای نشان دادن تغییرات مواردی از قبیل قیمت سهام شرکتها در بورس، تولیدات صنعتی، بازده تولید، درآمدهای ملی، قیمتهای عمدهفروشی، هزینه زندگی و بسیاری دیگر تهیه میشوند. در تهیه شاخصهای قیمت، عموما اعداد شاخص بر مبنای زوجهایی از مقدار و قیمت مطرح میشوند. در این میان زنجیرهای زمانی اعداد شاخص را میتوان به مثابه روندنمایی از پدیده مورد بررسی در نظر گرفت. اعداد شاخص معیاری برای نشان دادن تغییرات اینگونه واقعیتها است. درباره عدد شاخص به مثابه روندنمای تغییرات قیمت، لازم است به این مساله توجه شود که چگونه باید از ترکیب تغییرات نسبی قیمت سهام شرکتهای گوناگون یک عدد شاخص بدست آورد که بتوان آن را معیاری از تغییر نسبی سطح عمومی قیمتها دانست باید یادآوری شود که ثبات رویه در تهیه شاخص میتواند بر قابلیت اتکای آن بیافزاید، از این گذشته راههای مقایسه و ارزیابی مبانی تئوریک اعداد شاخص که در ادامه بدان اشاره خواهد شد نیز چندان بسته نمیباشد. مضافا اینکه در تهیه شاخصها مسائل بسیار حائز اهمیتی چون:
انتخاب پایه (مبداء مقایسه)
انتخاب مجموع نمونه (سبد)
تعیین اهمیت نسبی (وزن)
مقایسه و سنجش سلسلهای از شاخصها هنگامی معنادار است که اجزای تشکیلدهنده سبد از قبیل قیمتها، مقادیر و سال یا سالهای مبدا در وضعیتی عادی و قابل مقایسه انتخاب شده و از حالتهای افراط یا تفریط و بهمخوردگیها و افت و خیزهای تند و زودگذر بدور بوده باشد. موضوع دیگری که مطرح میباشد بکارگیری شیوهای جهت خنثی کردن آثار افت و خیزهای شدید قیمتی در اقلام سبد مورد محاسبه شاخص میباشد.
در هنگام بررسیهای علمی، به منظور انجام ارزیابیهای دقیق و قابل اتکا، نیازمند معیارهای درست و منطقی میباشیم. بر این اساس نماگرهای اقتصادی در شناسایی رفتارها و سیستمهای موجود، شناخت روندها و جهت آنها و نیز ترسیم چشم اندازهای آتی از اهمیت اساسی برخوردار هستند. از نظر مفهوم آماری، شاخصها در گروه نماگرها قرار میگیرند. نماگرها به مفهوم بکارگیری مجموعهای از دادهها و فرآیندها برای تشخیص تغییرات دورهای و نقاط چرخش رفتار متغیرهای مورد بررسی است.
شاخصها از دیدگاه زمانی در سه گروه شاخصهای تاخیری1، شاخصهای همزمان2 و شاخصهای پیشرو3 طبقه بندی میگردند. تفاوت نماگرهای فوق در این است که افت و خیزهای برخی از آنها قبل از افت وخیزهای بقیه بوقوع میپیوندد [8]. شاخصهای پیشرو بیشتر در متغیرهای قیمتی و مواردی نمود مییابد که نسبت به اختلالهای اتفاقی کوتاهمدت یا نوسانهای ادواری اقتصاد ملی حساسیت زیادی دارند. شاخصهای همزمان حرکتهای ادواری کمتری دارند و هموارتر میباشند. و به همین ترتیب شاخصهای تاخیری دارای کمترین نوسانات ادواری بوده و بسیار هموار میباشند. شاخصهای همزمان و تاخیری بیشتر به منظور تحلیل روندهای درازمدت و شناخت ساختار اقتصاد ملی بکار میروند. از دیدگاه کاربردی، شاخصها به دو گونه اصلی تقسیم بندی میشوند.
شاخصهای مقداری (حجمی)
شاخصهای قیمتی
شاخص قیمتی، میانگین تغییرات نسبی قیمتهای مجموعهای از پدیدههای اقتصادی معین بین دو دوره زمانی است، در حالی که شاخص مقداری، میانگین تغییرات نسبی مقادیر مجموعهای از پدیدههای اقتصادی معین بین دو دوره زمانی است. ناگفته پیدا است که این مقادیر باید همگن باشند.
شاخصهای متداول در بازار سرمایه آمریکا
اولین بار شاخص قیمت سهام در سال 1884 در آمریکا مورد استفاده قرار گرفت. این شاخص در راه آهن از میانگین ساده قیمت سهام 11 شرکت بدست میآمد. امروزه شاخصهای زیر در بازار سرمایه آمریکا رواج دارند:
شاخص داوجونز(Dow Jones) که شامل اطلاعات 30 شرکت صنعتی، 20 شرکت حمل و نقل و 15 شرکت خدمات عمومی میباشد.
شاخص بارون (Barron) شامل سهام 50 شرکت بزرگ آمریکا که سهامشان در بورس این کشور مورد معامله قرار میگیرد.
شاخص میانگین جامع ولیولاین (Value Line) که شامل بیش از 1200 سهم بورس نیویورک و بازار خارج از بورس آمریکاست.
شاخص جامع بورس نیویورک (Nyse) شامل 1600 سهم عادی بورس نیویورک.
شاخص جامع (Nasdaq) شامل سهام عادی خارج از بورس.
شاخص استانداردپورز 250 (S & P 250) شامل 250 سهم بزرگترین صنایع خارج از بورس.
شاخصهای قیمتی سهام از هر روشی که مورد محاسبه قرار بگیرند به نوعی بیانگر ریسک بازار میباشند و تغییرات در این شاخصها بیانگر درجه ریسک یک بازار خواهد بود. شاخص قیمت سهام علاوه بر کمک نمودن به سهامداران و سرمایهگذارن در انتخاب سهام به عنوان یک شاخص اقتصادی از دید اقتصاد کلان جامعه مورد استفاده قرار میگیرد به نحوی که در اکثر موارد سنجش کارکرد یک بازار مالی همواره به وسیله شاخصهای قیمتی این بازار در کنار سایر متغیرهای اقتصادی و یا به صورت مجزا میگیرد [9].
شاخص قیمت در بازار سرمایه ایران
متداولترین نقطه شروع برای سرمایهگذاران در موقع خرید سهام بررسی روند تغییرات قیمت سهام میباشد. این قیمت تحت تأثیر دو عامل قرار دارد: نخست عواملی که بر یک سهم بخصوص تأثیر میگذارد و دیگری عواملی که بر کل بازار سهام اثر خواهد گذاشت. در بازار سرمایه عامل دوم به نام ریسک بازار شناسایی می شود. شاخصهای قیمت سهام و بهتر از آن تغییرات این شاخصها بیان کننده درجه ریسک این شاخصها در بازار سرمایه خواهد بود [9].
شاخص قیمت سهام کاربرد وسیعی دارد. سرمایهگذاران برای سرمایهگذاری در سهام خاص از شاخص قیمت سهام به عنوان دماسنجی برای ارزیابی سهام انتخابی خود استفاده مینمایند. همچنین این شاخص میتواند به عنوان یک شاخص اقتصادی از دید اقتصاد کلان جامعه مورد استفاده قرار گیرد. رسمیترین شاخص قیمتی بورس تهران از سال 1369 با نام اختصاری تیپیکس41 شروع به محاسبه گردید. امروزه در سطح بینالمللی این شاخص با نام اختصاری خودش شناخته شده است.
ویژگی های تپیکس
اولین و مهمترین ویژگی شاخص قیمت سهام بورس تهران تپیکس جامعیت آن میباشد. زیرا شاخص فوق بر اساس تمامی سهام پذیرفته شده در بورس تهران محاسبه میشود و به این دلیل از جامعیت بالایی برخوردار میباشد.
دومین ویژگی شاخص قیمت سهام بورس تهران تپیکس موزون بودن آن میباشد به این شکل قیمت هریک از سهام در تعداد سهام منتشره آن شرکت ضرب و در محاسبات شاخص منظور میشود. بنابراین تغییرات قیمت سهام بر اساس تعداد سهام منتشره آنها در شاخص قیمت تأثیر مثبت یا منفی خواهد گذاشت. هر قدر تعداد سهام بیشتر باشد تغییر قیمت روی شاخص بیشتر خواهد بود و بر عکس.
سومین ویژگی قیمت سهام در بورس تهران در دسترس بودن این شاخص میباشد.
با گسترش نرم افزارهای مناسب امروزه امکان محاسبه لحظهای این شاخص فراهم شده است.
نحوه محاسبه تپیکس
شاخص قیمت سهام بورس تهران بر اساس قیمت جاری سهام محاسبه میشود و چون تأکید بر قیمتهای جاری بیشتر میباشد این شاخص با استفاده از فرمول لاسپیرز بدست میآید. در این روش ارزش جاری کلیه متغیرهایی که عناصر اصلی محاسبه شاخص میباشند بر ارزش این متغیرها در سال پایه تقسیم میگردد.
(2-1)TEPIX =
A: ارزش جاری سهام منتشره شرکتهای پذیرفته شده
B: ارزش پایه سهام منتشره شرکتهای پذیرفته شده
در فرمول (2-1) عدد 100 عدد مبنا و تاریخ آن اول فروردین 1369 میباشد صورت کسر مجموع حاصلضرب تکتک سهام منتشره شرکتهای پذیرفته شده در بورس در آخرین قیمت سهام و یا به عبارتی جمع کل ارزش بازار میباشد. در بازار سرمایه به اصطلاح فوق Market Capitalization اطلاق میگردد.
مخرج کسر نیز کل ارزش پایه سهام منتشره شرکتهای پذیرفته شده در بورس را نشان میدهد که از حاصل ضرب تکتک تعداد سهام منتشره شرکتهای عضو در قیمت پایه (1/1/1369) بدست میآید. میتوان فرمول بدست آوردن شاخص قیمت سهام را به صورت زیر با علایم ریاضی باز نویسی نمود:
(2-2) TEPIX= Base Value
n= تعداد شرکتهای پذیرفته شده
i= متغیر منظور شده که بین 1 وn می باشد.
t= زمان محاسبه شاخص
0= سال پایه
= قیمت سهام شرکت رتبه i در زمان t
= تعداد سهام منتشره شرکت رتبه i در زمان t

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید